Санхүүгийн зах зээл дээр AAA, BBB, BB+, B1 зэрэг үнэлгээнүүд байнга ашиглагддаг бөгөөд эдгээрийг credit rating буюу зээлжих зэрэглэл гэж нэрлэдэг. Зээлжих зэрэглэл нь улс, банк, компани эсвэл байгууллага өр төлбөрөө хугацаанд нь төлөх чадвартай эсэхийг үнэлсэн санхүүгийн дүгнэлт юм. Өөрөөр хэлбэл, тухайн байгууллага хөрөнгө оруулагч болон зээлдүүлэгчдийн өмнө хэр найдвартай вэ гэдгийг илэрхийлдэг үзүүлэлт юм.

Эдгээр үнэлгээг S&P Global Ratings, Moody’s, Fitch Ratings зэрэг олон улсын агентлагууд тогтоодог бөгөөд үсгэн ангиллаар илэрхийлдэг. Зэрэглэл өндөр байх тусам эрсдэл бага, харин зэрэглэл буурах тусам эрсдэл нэмэгддэг гэж ойлгож болно.

AAA буюу Moody’s-ийн Aaa зэрэглэл нь хамгийн өндөр үнэлгээ юм. Энэ ангилалд багтсан улс, байгууллагууд санхүүгийн маш хүчтэй чадавхтай, өр төлбөрөө төлөх эрсдэл бараг байхгүй гэж тооцогддог. Ихэвчлэн эдийн засаг маш тогтвортой улсууд болон дэлхийн томоохон байгууллагууд ийм үнэлгээ авдаг.

AA буюу Aa ангилал нь мөн маш өндөр үнэлгээ бөгөөд эрсдэл маш бага гэж үздэг. Гэхдээ AAA ангиллаас арай бага тогтвортой гэж тооцогддог. A ангилал нь санхүүгийн хувьд сайн, тогтвортой байгууллагуудыг илэрхийлдэг ч эдийн засгийн өөрчлөлтөд илүү мэдрэмтгий байж болно.

BBB буюу Baa ангилал нь investment grade буюу хөрөнгө оруулалтын түвшний хамгийн доод шатанд ордог. Энэ зэрэглэлтэй байгууллагууд одоогоор өр төлбөрөө төлөх чадвартай боловч эдийн засгийн нөхцөл муудвал эрсдэл нэмэгдэх магадлалтай байдаг. Гэсэн ч олон хөрөнгө оруулагчид BBB түвшнийг боломжийн найдвартай гэж үздэг.

BB буюу Ba ангилал нь speculative grade буюу өндөр эрсдэлтэй ангиллын эхлэл гэж ойлгогддог. Энэ зэрэглэлтэй байгууллагууд санхүүгийн дарамтад илүү өртөмтгий байдаг бөгөөд эдийн засгийн савлагаа, орлогын бууралт зэрэг нь төлбөрийн чадварт нь нөлөөлөх эрсдэлтэй.

B ангилал нь илүү өндөр эрсдэлийг илэрхийлдэг. Ийм зэрэглэлтэй байгууллагууд одоогоор өр төлбөрөө төлж байгаа ч бизнесийн орчин муудах, орлого буурах зэрэг нөхцөлд санхүүгийн хүндрэлд орох магадлал өндөр гэж үздэг. Moody’s-ийн B1 зэрэглэл нь энэ ангилалд багтдаг.

CCC, CC, C зэрэглэлүүд нь маш өндөр эрсдэлтэй ангилалд ордог. Энэ нь тухайн байгууллага санхүүгийн ноцтой хүндрэлтэй эсвэл өр төлбөрөө төлөх чадвар маш сул байгааг илэрхийлдэг. Ийм байгууллагууд дефолт хийх өндөр эрсдэлтэйд тооцогддог.

Хамгийн доод ангилал болох D зэрэглэл нь тухайн улс эсвэл байгууллага өр төлбөрөө төлж чадаагүй буюу дефолт болсон гэсэн утгатай. Энэ нь хөрөнгө оруулагчдын хувьд хамгийн өндөр эрсдэлийн дохио болдог.

Зэрэглэлээс гадна үнэлгээний агентлагууд outlook буюу төлөв гаргадаг. Positive outlook нь ирээдүйд зэрэглэл өсөх боломжтойг, Stable outlook нь одоогийн нөхцөл тогтвортой хадгалагдах төлөвтэйг, Negative outlook нь зэрэглэл буурах эрсдэлтэйг илэрхийлдэг.

Credit rating нь хөрөнгө оруулагчид, банкууд болон компаниудын хувьд маш чухал мэдээлэл болдог. Өндөр зэрэглэлтэй улс, байгууллагууд илүү бага хүүтэй санхүүжилт татах боломжтой байдаг бол бага зэрэглэл нь зээлийн өртөг өсөх, хөрөнгө оруулагчдын итгэл буурах эрсдэлийг дагуулдаг.

Өнөөдөр дэлхийн санхүүгийн зах зээл дээр зээлжих зэрэглэл нь зөвхөн нэг үнэлгээ биш, харин зах зээлийн итгэлцэл, санхүүгийн тогтвортой байдал болон хөрөнгө оруулалтын орчныг тодорхойлдог хамгийн чухал үзүүлэлтүүдийн нэг болоод байна.

‍