Credit rating буюу зээлжих зэрэглэл нь улс, компани, банк эсвэл байгууллага өр төлбөрөө хугацаанд нь төлөх чадвартай эсэхийг үнэлсэн санхүүгийн дүгнэлт юм. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь тухайн байгууллагын санхүүгийн найдвартай байдал болон эрсдэлийн түвшинг илэрхийлдэг үзүүлэлт гэж ойлгож болно.

Зээлжих зэрэглэлийг ихэвчлэн S&P Global Ratings, Moody’s, Fitch Ratings зэрэг олон улсын үнэлгээний агентлагууд тогтоодог бөгөөд үнэлгээг AAA, AA, BBB, BB зэрэг үсгэн ангиллаар илэрхийлдэг. AAA нь хамгийн өндөр буюу эрсдэл маш бага ангилал бол CCC болон түүнээс доош үнэлгээ нь өндөр эрсдэлтэйд тооцогддог.

Ерөнхийдөө BBB-/Baa3 болон түүнээс дээш зэрэглэлийг investment grade буюу хөрөнгө оруулалтын түвшин гэж үздэг. Энэ ангилалд багтсан улс, байгууллагууд санхүүгийн хувьд тогтвортой, өр төлбөрөө төлөх чадвар сайн гэж үнэлэгддэг. Харин BB+/Ba1 болон түүнээс доош зэрэглэлүүд speculative grade ангилалд ордог бөгөөд эдийн засгийн өөрчлөлт, зах зээлийн савлагаанд илүү мэдрэмтгий байдаг.

Зэрэглэлээс гадна үнэлгээний агентлагууд outlook буюу төлөв гаргадаг. Stable outlook нь одоогийн нөхцөл тогтвортой хадгалагдах төлөвтэйг, Positive outlook нь зэрэглэл өсөх боломжтойг, харин Negative outlook нь буурах эрсдэлтэйг илэрхийлдэг.

Credit rating нь хөрөнгө оруулагчид, банкууд болон компаниудад маш чухал үзүүлэлт болдог. Хөрөнгө оруулагчид эрсдэлийг үнэлэхдээ ашигладаг бол компаниудын хувьд сайн зэрэглэл нь хямд өртгөөр санхүүжилт татах боломжийг нэмэгдүүлдэг. Мөн улсын sovereign rating нь гадаад хөрөнгө оруулалт, олон улсын зах зээлээс хөрөнгө татах чадварт шууд нөлөөлдөг.

Иймээс зээлжих зэрэглэл нь зөвхөн санхүүгийн үнэлгээ бус, зах зээлийн итгэлцлийг тодорхойлдог чухал үзүүлэлт гэж үздэг.

Зээлжих зэрэглэл нь тухайн байгууллагын удирдлага, бизнесийн орчин, салбарын төлөв, мөнгөн урсгал, өрийн бүтэц зэрэг олон хүчин зүйлд үндэслэн үнэлэгддэг. Жишээлбэл, тогтвортой орлоготой, өрийн дарамт багатай, сайн засаглалтай компани илүү өндөр зэрэглэл авах боломжтой байдаг бол ашигт ажиллагаа сул, өрийн хэмжээ өндөр байгууллагын зэрэглэл буурах эрсдэлтэй байдаг.

Улсын зээлжих зэрэглэлийн хувьд эдийн засгийн өсөлт, төсвийн алдагдал, гадаад өр, валютын нөөц, улс төрийн тогтвортой байдал зэрэг үзүүлэлтүүд чухал нөлөө үзүүлдэг. Иймээс sovereign rating нь тухайн улсын эдийн засгийн “эрүүл мэнд”-ийг тодорхой хэмжээнд илэрхийлдэг гэж үздэг.

Сүүлийн жилүүдэд хөрөнгө оруулагчид зөвхөн ашигт ажиллагаанаас гадна эрсдэлийн түвшинг илүү анхаарч эхэлсэнтэй холбоотойгоор credit rating-ийн ач холбогдол улам нэмэгдэж байна. Ялангуяа бондын зах зээлд хөрөнгө оруулагчид үнэлгээний агентлагуудын тайлан, outlook болон rating action-уудыг шийдвэр гаргахдаа өргөн ашигладаг.

Мөн зээлжих зэрэглэл сайжрах нь тухайн байгууллага эсвэл улсын санхүүжилтийн өртгийг бууруулах эерэг нөлөөтэй байдаг. Өөрөөр хэлбэл, эрсдэл бага гэж үнэлэгдэх тусам хөрөнгө оруулагчид бага хүүгээр хөрөнгө оруулах хандлагатай болдог. Харин зэрэглэл буурах нь зээл, бондын хүү өсөх, хөрөнгө оруулагчдын итгэл буурах эрсдэлийг дагуулж болзошгүй.

Дэлхийн санхүүгийн зах зээл улам нээлттэй, харилцан хамааралтай болж буй өнөө үед credit rating нь хөрөнгө оруулагчид болон санхүүгийн байгууллагуудын хувьд хамгийн чухал мэдээллийн нэг хэвээр байна. Тиймээс зээлжих зэрэглэл нь зөвхөн үнэлгээ бус, зах зээлийн итгэлцэл, хөрөнгө оруулалтын орчин болон санхүүгийн тогтвортой байдлыг илэрхийлдэг стратегийн үзүүлэлт юм.

‍